1. Nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt 

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt, bao gồm cả nguyên nhân khách quan từ tự nhiên và nguyên nhân chủ quan do tác động của con người. Sau khi nghiên cứu và tìm hiểu, SUNHOUSE đã tổng hợp được 7 nguyên nhân cụ thể dưới đây: 

a. Do tác động từ môi trường tự nhiên:

Các hiện tượng tự nhiên xảy ra hằng năm như lũ lụt, bão,... sẽ khuấy động bùn đất, xác chết động vật,... trong cống rãnh, cuốn theo lượng rác thải lớn, chất hóa học độc từ bãi rác chung vào trong sông, suối, ao, hồ khiến nguồn nước bị ô nhiễm.

Không những thế, trong quá trình cuốn trôi, nước lụt còn có thể bị nhiễm các hóa chất dùng trong nghiệp, kỹ nghệ ở các khu phế thải khiến nguồn nước sinh hoạt bị nhiễm hóa chất.

Mặt khác, lượng xác chết của động vật, cây cối, lá cây rụng,... trong tự nhiên bị phân hủy thành các chất hữu cơ thấm vào trong đất và ăn sâu vào các mạch nước ngầm cũng là nguyên nhân khiến nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm

Ngoài ra, các tính chất địa chất tự nhiên như đất phèn, đất nhiều canxi, sắt,... ngày càng gia tăng mỗi năm cũng là nguyên nhân khiến tình trạng nước nhiễm phèn, mặn trở nên trầm trọng. 

b. Do lượng lớn rác thải & chất thải sinh hoạt 

Sự gia tăng dân số ngày càng mạnh mẽ khiến lượng rác thải và chất thải trong quá trình sinh hoạt hằng ngày của các hộ gia đình ngày càng tăng cao. Một số hộ dân đã đổ trực tiếp rác và chất thải ra ao hồ, sông, suối,... khiến nguồn nước mặt, nước ngầm bị ô nhiễm trầm trọng, gây ra các bệnh nguy hiểm trong quá trình sử dụng. 

Không những thế, do đặc thù lượng rác thải chưa được phân loại tại nguồn và có phương pháp xử lý phù hợp, phần lớn lượng rác sẽ được chôn lấp dưới đất, khi phân hủy sẽ tác động trực tiếp lên các mạch nước ngầm dẫn đến ô nhiễm. 

c. Do rác thải y tế không được xử lý bài bản:

Theo P.GS Nguyễn Huy Nga - Cục trưởng Cục quản lý môi trường y tế từng chia sẻ: “Hiện đang có 46% bệnh viện, phòng khám không có hệ thống xử lý nước/rác thải ý tế do kinh phí còn hạn chế. Mặt khác, hệ thống xử lý nước/rác thải tại nhiều bệnh viện, phòng khám, cơ sở ý tế đang ở tình trạng xuống cấp, quá tải khiến lượng rác thải ngày càng bị ứ đọng”.

Để giải quyết tình trạng ứ đọng rác thải y tế, nhiều cơ sở đã thải trực tiếp các chất thải rắn như găng tay cao su, bông băng, ống tiêm, khẩu trang,... ra ngoài môi trường. Còn lượng nước thải sẽ được dẫn ra ao hồ, sông suối hoặc đào hố tại khu vực lân cận để độ xuống.

Với hàm lượng độc tố cao, rác/nước thải ý tế khi bị phân hủy, hòa lẫn vào nước sinh hoạt hay ngấm vào các mạch nước ngầm sẽ gây ô nhiễm nghiêm trọng và phát ra các mầm bệnh nguy hiểm khi sử dụng. 

d. Do dư lượng hóa chất công nghiệp:

Theo thống kê từ Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, tỷ lệ các khu công nghiệp được trang bị hệ thống xử lý chất thải hiện chỉ chiếm 66%, trong khi đó có rất nhiều khu công nghiệp đã xây dựng xong hệ thống xử lý nước nhưng không vận hành hoặc vận hành không hiệu quả dẫn đến khoảng 70% lượng nước thải mỗi ngày từ các nhà máy, xí nghiệp thải trực tiếp ra môi trường mà không qua xử lý. 

Trong lượng nước thải này chứa phần lớn các amino có khả năng gây ô nhiễm như K, P4O3, S4O2, Cl-, Na+,.. và lượng lớn kim loại nặng như Hg, Fe, Cr,Pb,... Các chất này nếu hòa tan vào trong nguồn nước khiến tính chất nước biến đổi theo chiều hướng có hại, ảnh hưởng đến trực tiếp đến sức khỏe người dùng. 

e. Do dư lượng chất canh tác nông nghiệp:

Các hoạt động sản xuất nông nghiệp như chăn nuôi, trồng trọt,... cũng là nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm nguồn nước. Theo đó, chất thải gia súc, gia cầm, thức ăn thừa,... thường được người dẫn xả trực tiếp ra môi trường mà không qua xử lý, gây ô nhiễm nguồn nước mặt ở các khu vực lân cận. Không những thế, khi lượng chất thải này phân hủy còn ngấm sâu vào trong đất, ảnh hưởng đến các mạch nước ngầm.

Ngoài ra, việc người dẫn sử dụng các hóa chất nông nghiệp như thuốc diệt cỏ, trừ sâu,... vượt mức cho phép dẫn đến tồn dư lượng lớn hóa chất trên mặt đất, không khí. Khi mưa xuống, lượng hóa chất này sẽ bị cuốn trôi ra ao, hồ, sông, suối,.. hoặc ngầm dần vào các mạch nước ngầm khiến nguồn nước bị ô nhiễm trầm trọng. 

f. Do hệ quả của quá trình đô thị hóa:

Đô thị hóa là quá trình tất yếu để phát triển của mỗi quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, quá trình chặt bỏ cây cối, phá rừng để quy hoạch cơ sở hạ tầng, đường xá, cao tốc,... đã phá vỡ sự cân bằng của tự nhiên mà thay vào đó là sự gia tăng lượng rác thải sinh hoạt, nước thải từ các khu công nghiệp. 

Điều này đã gây ra sự quá tải đối với các hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị như thoát nước, thu gom rác/xử lý rác, cấp nước,... dẫn đến việc các khu dân cư, công nghiệp phải thải trực tiếp ra môi trường khiến nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm.

g. Do môi trường đất, không khí bị ô nhiễm:

Ô nhiễm môi trường, không khí là tiền đề dẫn đến ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt. Lượng lớn rác/nước thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp thải trực tiếp ra môi trường đất dễ thấm qua các tầng địa chất gây ô nhiễm các mạch nước ngầm và nước mặt.

Ngoài, không khí bị ô nhiễm do phun thuốc trừ sâu, diệt cỏ, khói bụi từ nhà máy, xe cộ,... khi mưa xuống, nước mưa bị nhiễm chất độc trôi xuống ao, hồ, sông, suối hay ngấm vào đất cũng khiến nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm. 

2. Tác hại khi sử dụng nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm:

Ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt gây ảnh hưởng cực nghiêm trọng đến môi trường sống, sức khỏe con người và cả sự phát triển kinh tế. Cụ thể như sau:             

a. Tác hại đối với sức khỏe:

Nguồn nước sinh hoạt có tác động trực tiếp đến sức khỏe con người, tuổi thọ và năng suất làm việc của mỗi người. Nếu nguồn nước bị ô nhiễm sẽ gây ra các tác hại như: 

1 - Tác hại khi dùng nước sinh hoạt ô nhiễm tắm gội:

Nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm thường chứa dư lượng lớn muối hòa tan, sắt, mangan, chất hóa học độc hại, vi khuẩn,... Nếu sử dụng nguồn nước này để tắm gội có thể khiến các tế bào da bị tổn hại, khô da đầu dẫn đến dị ứng da, lão hóa da nhanh chóng, tóc khô, xơ,...

Mặt khác, nguồn nước bị ô nhiễm cũng không có khả năng rửa sạch xà phòng trên cơ thể khi tắm gội, lâu ngày sẽ khiến lỗ chân lông trên da, da đầu bít tắc, tích tụ nhiều dầu nhờn, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, xâm nhập gây ra các vấn đề như nấm da đầu, mụn trứng cá, chàm, mụn bọc, mụn ẩn,..

2 - Tác hại khi dùng nước sinh hoạt ô nhiễm giặt giũ:

Sử dụng nước sinh hoạt bị ô nhiễm để giặt giũ, đặc biệt là nước nhiễm phèn, nhiễm mặn, nhiễm sắt,... sẽ khiến quần áo nhanh chóng bị xỉn màu, thô ráp, dễ hỏng và rách.

Ngoài ra, giặt quần áo bằng nguồn nước bị ô nhiễm còn khiến quần áo bị bám các vi khuẩn, virus,... có trong nước, khi mặc vào dễ bị kích ứng da gây nổi mẩn, ngứa ngáy,...Thậm chí dẫn đến các bệnh về tay chân miệng, đường ruột,.. khi chạm vào quần áo nhưng vô tình quên rửa tay trước khi ăn uống. 

3 - Tác hại khi dùng nước sinh hoạt ô nhiễm nấu nướng: 

Nguồn nước sinh hoạt chứa rất nhiều vi khuẩn, kim loại nặng, chất hóa học độc hại,... nếu sử dụng để nấu nướng có thể khiến đường tiêu hóa bị viêm nhiễm, hình thành sỏi trong mật, ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương,... đe dọa đến tính mạng con người. 

Theo BS. Võ Thị Thanh Hải - Khoa Nội khoa tổng quát, Bệnh viện Quốc tế City, việc sử dụng nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm để nấu nướng có thể gây tiêu chảy, tả lỵ, thương hàn, viêm gan B,... thậm chí là xuất hiện các tế bào ung thư phát triển trong cơ thể. 

b. Tác hại đối với kinh tế của người dùng:

Nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm tác động không nhỏ đến nền kinh tế. Đối với các hộ gia đình nuôi trồng động thực vật, nếu sử dụng nguồn nước bị ô nhiễm, lượng hóa chất, vi khuẩn tồn tại trong nước có thể khiến cho các sinh vật, thực vật còi cọc, khó phát triển hay thậm chí chết dần chết mòn, dẫn đến năng suất mùa vụ suy giảm trầm trọng.

Đối với các ngành công nghiệp, nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm còn gây hư hại các thiết bị khiến hoạt động sản xuất bị ngưng trệ. Đặc biệt là các ngành công nghiệp phải sử dụng lò hơi để cung cấp nhiệt, nguồn nước ô nhiễm có thể khiến đường ống bị tắc nghẽn, ứ đọng dẫn đến cháy nổ. 

c. Tác hại đối với môi trường sống:

Nếu sử dụng nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm để phục vụ các mục đích sinh hoạt hằng ngày, sau đó lại tiếp tục thải ra môi trường sẽ khiến sự ô nhiễm ngày càng phổ rộng và nặng hơn. Nhiều khu vực nước bị ô nhiễm quá nặng có thể chuyển thành đen, bốc mùi hôi thối nồng nặc, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày và mỹ quan đô thị. 

3. 6 cách khắc phục nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm hiệu quả nhất 

Để khắc phục tình trạng nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm hiện nay, bạn cần có biện pháp chủ động tạo nguồn nước sạch, an toàn cho mình và gia đình, đồng thời có ý thức và trách nhiệm trong việc chung tay bảo vệ môi trường nước. Cụ thể như sau: 

a. Lọc nước sinh hoạt qua máy lọc RO 

Máy lọc nước RO hiện đang là giải pháp an toàn, lâu dài được nhiều hộ gia đình tin tưởng lựa chọn để có nguồn nước sinh hoạt sạch, an toàn, uống trực tiếp ngay tại vòi mà không lo ảnh hưởng đến sức khỏe.

Lý do là vì máy lọc nước RO được trang bị hệ thống lõi lọc đa tầng, giúp lọc sạch cặn bẩn, kim loại nặng, chất hóa học độc hại, asen, amip,... có trong nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm, mang đến nguồn nước đảm bảo, giúp gia đình phòng tránh các bệnh tật liên quan đến nguồn nước.

b. Sử dụng bộ lọc thô đầu nguồn 

Bộ lọc thô đầu nguồn thường được lắp ngay ống dẫn nước đầu nguồn, có tác dụng làm sạch nguồn nước trước khi nước đi vào hệ thống vòi nước sinh hoạt của gia đình. Thông thường, bộ lọc thô đầu nguồn sẽ có từ 3 - 5 lõi lọc được làm từ các vật liệu cao cấp, an toàn, có khả năng lọc sạch cặn bẩn, kim loại nặng, chất hóa học độc hại,... có trong nguồn nước, mang đến nguồn nước sạch, an toàn cho sinh hoạt nấu nướng.

c. Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường 

Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hiệu quả nhất giúp khắc phục tình trạng nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm. Chỉ cần mỗi người đều có ý thức tự giác nâng cao trách nhiệm của bản thân trong bảo vệ nguồn nước thì nguồn nước sẽ luôn được đảm bảo an toàn.

Chẳng hạn với các hành động nhỏ như: không xả các chất độc hại ra môi trường, vứt rác đúng nơi quy định, sử đúng hàm lượng thuốc hóa học đã được quy định,... 

d. Phân loại rác thải sinh hoạt hợp lý 

Để xử lý rác thải hiệu quả, bạn cần phân chia rác ra thành 3 loại: rác thải hữu cơ (vỏ rau, củ, lá cây, hoa cỏ,..), rác vô cơ (vỏ, hộp, bao bì, túi nilon,..), rác tái chế (vỏ lon, kim loại)... Mỗi loại rác sẽ có phương pháp xử lý phù hợp, ví dụ như rác thải hữu cơ thể kết hợp với chế phẩm vi sinh tạo thành phân bón, rác thải tái chế đưa vào sản xuất, tái chế lại các vật dụng cần thiết,... 

Điều này giúp làm giảm bớt gánh nặng cho hệ thống xử lý rác thải, tận dụng triệt để nguồn tài nguyên hợp lý, hạn chế việc xả rác trực tiếp ra môi trường gây ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt. 

e. Tránh tích trữ nước trong bể chứa 

Việc tích trữ nước sinh hoạt trong chum, vại hay các bể nước ngầm lâu dài có thể dẫn đến tình trạng rong rêu bám xung quanh, ruồi, nhặng, muỗi, gián rơi vào phân hủy ngay trong nguồn nước gây ô nhiễm, ảnh hưởng đến sức khỏe khi sử dụng.

Ngoài ra, khi phát hiện nước trong bể chứa ô nhiễm, có mùi lạ người dùng thường có xu hướng xả trực tiếp ra môi trường khiến các vi khuẩn thấm vào trong đất, lâu dần ngấm vào các mạch nước ngầm gây ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt. 

Do đó, cần hạn chế việc tích trữ nước trong chum, vại, bể nước ngầm mà thay vào đó có thể sử dụng bồn nước bằng inox, nhựa có thiết kế khép kín để giảm thiểu các nguy cơ nhiễm khuẩn, nhiễm bẩn vào trong nước. 

f. Sử dụng tiết kiệm nguồn nước sạch 

Để tránh dẫn đến tình trạng nguồn nước sạch sinh hoạt bị cạn kiệt, bạn cần thực hiện sử dụng nước đúng cách và tiết kiệm. Điều này sẽ giúp giảm thiểu nhu cầu sử dụng nước hằng ngày, từ đó lượng nước thải cần xử lý và thải ra môi trường cũng giảm, hạn chế được nguy cơ nước thải sinh hoạt gây ô nhiễm nguồn nước.

Bạn có thể bắt đầu sử dụng nước đúng cách và tiết kiệm thông qua các việc làm nhỏ như tắt hết vòi nước khi không sử dụng, tận dụng nước mưa để tưới cây, rửa xe,...